Handige informatie voor zorgverleners

Op deze pagina vind je als zorgverlener handige informatie op een rij: voor jezelf én voor je patiënt.

Zorgverlener aan bureau

Informatie voor zorgverleners

Hieronder vind je enkele handige middelen waarmee je je patiënt met een longziekte verder kunt helpen. Deze materialen en trainingen zijn bedoeld voor jou als zorgverlener.

1. Video’s gesprekstechnieken bij beperkte gezondheidsvaardigheden

Als zorgverlener heb je waarschijnlijk ook patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden. Dan is het fijn te weten welke gesprekstechnieken wel en niet werken. Daarom heeft Longfonds in samenwerking met Pharos, Stichting IMIS, V&VN, CAHAG en de LAN drie video’s gemaakt. Dit zijn de video’s ‘Eenvoudig uitleg geven’, ‘Terugvragen’ en ‘Uitleggen en nadoen’. We laten je hierin het verschil zien tussen zinvolle en minder nuttige gesprekstechnieken bij patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden. Zo zorg je ervoor dat je patiënt de instructies en uitleg goed begrijpt.

Ga naar alle video’s.

2. Training effectief communiceren met laaggeletterden: inhalatie-instructies

Het lijkt alsof je longpatiënt de instructie over de inhalatiemedicijnen begrijpt. Hij of zij stelt verder ook geen vragen en knikt begrijpend. Maar tijdens een volgende afspraak heb je het idee dat de patiënt de medicijnen verkeerd of niet heeft ingenomen. Uit onderzoek blijkt dat dit vaker voorkomt. Ondanks instructie blijken patiënten thuis vaak niet goed hun inhalatiemedicatie te gebruiken. Dat geldt vooral als patiënten beperkte gezondheidsvaardigheden hebben. Daarom heeft Longfonds samen met Pharos een training ontwikkeld: ‘Effectief communiceren met laaggeletterden: Effectieve inhalatie instructies voor patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden’. Deze training richt zich specifiek op het geven van effectieve inhalatie instructies aan mensen met COPD en een beperkte gezondheidsvaardigheid.

Ga naar meer informatie over de training.

3. Video’s over motiverende gesprekstechnieken

‘U mag niet meer roken. U moet meer bewegen. U moet op uw voeding letten.’ Als zorgverlener kun je deze dingen blijven zeggen, maar in de praktijk blijkt het weinig effectief. Motiverende gesprekstechnieken, of motivational interviewing, kan een goede vorm zijn om samen met de patiënt tot resultaat te komen. Het is namelijk een gespreksmethode om tot gedragsverandering te komen. Met deze gesprekstechniek verandert de cliënt zijn gedrag zelf, vanuit zijn eigen motivatie, en niet vanuit een oplossing die door de zorgverlener wordt opgelegd. Je geeft de patiënt meer verantwoordelijkheid over de eigen keuzes.

Motiverende gesprekstechnieken bestaan voor de zorgverlener uit vijf principes, die in de volgende filmpjes worden toegelicht:
•    Video 1: Wees empathisch 
•    Video 2: Veer mee bij weerstand
•    Video 3: Ontwikkel discrepantie
•    Video 4: Ondersteun eigen effectiviteit
•    Video 5: Vermijd discussie

Wilt u meer weten over motivational interviewing in het algemeen? Bekijk dan deze video over motivational interviewing.

Motivational interviewing, dame geeft uitleg

4. Tool CaReQoL Vragenlijsten Astma

De CaReQol-vragenlijsten kunnen ingezet worden bij mensen met astma bij wie gevraagd wordt naar hun ervaringen met de uitkomsten van zorg en hun denkbeelden over de doelen van die zorg. Er zijn er twee: CaReQoL Astma Outcomes en de CaReQoL Astma Aims. Beide zijn ontwikkeld voor mensen met ernstig astma, maar zijn zeker breder inzetbaar. Beide vragenlijsten zijn vrij te gebruiken.

Ga naar de vragenlijsten

Van zorgverleners voor patiënten: voorlichtingsmaterialen en hulpmiddelen

Hieronder vind je enkele handige middelen waarmee je je patiënt verder kunt helpen. Deze materialen en hulpmiddelen zijn bedoeld voor de patiënt, al kan jij als zorgverlener de patiënt er natuurlijk op wijzen. Het aanbod reikt van informatiefolders over verschillende ziekten, tot video’s, actieplannen en bijeenkomsten. Longfonds ontwikkelde deze materialen om zowel jou als je patiënt te ondersteunen. Hiermee willen we de kennis van de patiënt over ziekte en behandeling vergroten, en zo ook de grip op zijn longziekte. Tijdens je consult blijft er zo hopelijk tijd over voor andere zaken.

1. PreventieConsult COPD en de COPD-risicotest

Vroegtijdige opsporing van COPD moet volgens het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) en Longfonds meer aandacht krijgen. Daarom hebben we het PreventieConsult, waarvan in 2011 de Module cardiometabool risico verscheen, aangevuld met de Module COPD.

Het hele PreventieConsult COPD is te vinden op de site van de NHG. 
Ga naar het PreventieConsult.

Onderdeel van het PreventieConsult is de COPD-risicotest. Deze test helpt mensen bewust te maken van een eventueel verhoogd risico op COPD, waardoor zij eerder een huisarts hierover benaderen en er mogelijk eerder een diagnose wordt gesteld. De COPD-risicotest laat dan ook zien wat het risico van een patiënt is op COPD. De vragen gaan over leeftijd, rookgedrag, kortademigheid en hoesten. De uitslag van de test kent drie categorieën: geen verhoogd risico, licht verhoogd risico  en hoog risico. Als uit de uitslag blijkt dat een patiënt een hoog risico loopt, wordt de patiënt aangeraden om contact op te nemen met de huisarts. 

De COPD risicotest is wetenschappelijk onderbouwd. ©2009: prof. dr. Onno van Schayck, CAPHRI - Maastricht Universiteit Medisch Centrum.

Ga naar de COPD-risicotest.

2. Longaanval actieplan

Het longaanval actieplan is een hulpmiddel bij het herkennen van een longaanval. Je vult dit actieplan in samen met je patiënt. In het actieplan staat hoe de patiënt een longaanval herkent en wat hij kan doen als de klachten toenemen. Bijvoorbeeld meer medicijnen innemen. Zo herstelt de patiënt sneller en kan hij een opname in het ziekenhuis voorkomen.

3. Handboek COPD

Met het handboek COPD willen we jou én je patiënt handvatten bieden voor in de spreekkamer. Dit handboek is ontwikkeld voor mensen met COPD met beperkte gezondheidsvaardigheden. Zij hebben moeite met om informatie over ziekte en gezondheid te vinden, begrijpen en toe te passen. Gesprekken met jou als zorgverlener verlopen daardoor vaak moeilijker. Omdat beperkte gezondheidsvaardigheden samenhangen met ongunstige uitkomsten van de ziekte, is het belangrijk om deze groep patiënten goed te bereiken. Het handboek en de bijbehorende praatkaart kunnen hierbij helpen. Het is geschreven in eenvoudig Nederlands. Ook speelt het in op de vaardigheden van de patiënt en biedt het jou zo ondersteuning in je consult. 

De materialen zijn ontwikkeld met de doelgroep en getest in een pilotstudie bij huisartsenpraktijken. Uit de ervaringen van zorgverleners blijkt dat het handboek goede effecten heeft. De longfunctie verbeterde bij mensen die het handboek gebruikten. Daarnaast gaven patiënten aan dat ze zich beter voelden en betere interactie hadden met andere zorgverleners, zoals de fysiotherapeut.

Je kunt het boek downloaden of een gedrukte versie bestellen.

Ga naar de bestelpagina van het handboek.

Cover van het handboek COPD

‘Ik gebruik het boek bij iedereen. Het ligt op de tafel en in het gesprek pak ik het en blader er dan door heen.’

Een zorgverlener uit Limburg over het handboek COPD

4. Consultkaart in beeld: Stoppen met roken

De nieuwe Consultkaart in beeld: Stoppen met roken kan jou en je patiënt helpen kiezen welke manier van stoppen met roken het beste past. Het is een kaart met afbeeldingen en begrijpelijke teksten over de verschillende manieren waarop mensen hulp kunnen krijgen bij stoppen met roken. Op de kaart staat de belangrijkste informatie over de behandelingen. Daarbij is gebruik gemaakt van plaatjes en begrijpelijke teksten. Aan de hand van deze kaart kan je een toelichting geven en kan de patiënt extra vragen stellen. De Consultkaart Stoppen met roken is bedoeld om samen met je patiënt te gebruiken. 

Ga naar de Consultkaart in beeld: Stoppen met roken.

Naast de Consultkaart in beeld: Stoppen met roken, zijn er ook andere consultkaarten in beeld ontwikkeld. Denk aan: Artrose van heup en knie en Blijvende schade aan uw nieren. Voor organisaties die hun Consultkaarten ook willen doorontwikkelen naar Consultkaarten in beeld is er een praktische methodiek beschrijving. Alle informatie is te vinden op: www.consultkaart.nl. Voor meer informatie of bij vragen kun je terecht bij kwaliteit@patientenfederatie.nl.

5. Informatiefolders

Patiënten en zorgverleners bestellen via onze website eenvoudig informatiefolders en andere materialen over bijvoorbeeld een specifieke longziekte. In deze folders staat handige basisinformatie over een longziekte. De folders gaan zowel over chronische als acute longziekten. 
Naast de folders over longziekten, zijn er ook folders met andere ziektegerelateerde onderwerpen zoals ‘Begrip en acceptatie bij een longziekte’, ‘Weg met huisstofmijt: saneren’ of ‘Omgaan met energie’. 

Ga naar de folders.

6. Filmpjes

Filmpjes over longziekten bekijk je op ons YouTube-kanaal. Je kunt ze bijvoorbeeld samen met je patiënt bekijken. Door bewegend beeld als ondersteuning te gebruiken, blijft informatie beter hangen. 

Onder het kopje afspeellijsten staan diverse onderwerpen met bijbehorende filmpjes. Zo vindt u filmpjes over de werking van de longen in het algemeen, maar ook over wat er gebeurt in de longen bij astma, COPD, CHD of andere longziekten. Deze animatiefilmpjes zijn ook in het Turks en Arabisch beschikbaar. Ook zijn er filmpjes die helpen een longaanval te herkennen.

Naast uitleg over de longen en longziektes, vind je ook filmpjes over leven met een longziekte: van begrip tot acceptatie en omgaan met energie.

Ga naar de filmpjes.

7. Bijeenkomsten

Vaak onmisbaar voor patiënten, zijn de ervaringen van andere mensen met een longziekte en de ervaringen en kennis van zorgverleners. Daarom organiseert Longfonds (online en buiten coronatijd ook offline) bijeenkomsten. 

Offline: Longpunten
Longpunten zijn fysieke, offline bijeenkomsten waar mensen met een longziekte elkaar en zorgverleners kunnen ontmoeten. Ze stimuleren zelfmanagement en vergroten de kennis van mensen met een longziekte (blijkt uit onderzoek).

Longpunten vinden verspreid over heel Nederland plaats. Vaak staat er een bepaald thema centraal op een bijeenkomst. We vragen aan jou als zorgverlener om deze Longpunten onder de aandacht van patiënten te brengen. Dit kan bijvoorbeeld door het plaatsen van onze flyers in de wachtkamer, of ze aan je patiënten mee te geven. Deze flyers sturen we toe per post.

Ga naar de activiteitenpagina voor meer informatie en de locaties van de Longpunten.

8. Zorgstandaarden

Op thuisarts.nl is de informatie uit de richtlijnen op een toegankelijke manier verwerkt voor patiënten: een goede plek om mensen naartoe te verwijzen dus.

Longziekten de wereld uit

Longfonds zet zich in voor een wereld zonder longziekten. Daarom investeren we in wetenschappelijk onderzoek. Onze dromen? Een vaccin tegen astma, kapotte longen repareren en een betere behandeling voor ernstige longziekten.

Doneer nu
Onderzoekers in lab