Pollen-alarm!

‘Zomergriep’ noemden ze het eeuwenlang. Pas sinds ruim honderd jaar weten we dat het iets anders is: hooikoorts. 

‘Hooikoorts is een verzamelnaam voor klachten door stoffen waar je allergisch voor kunt zijn’, vertelt internist-allergoloog-immunoloog Rik Rösken van het Zaans Medisch Centrum (ZMC). ‘Zoals pollen oftewel stuifmeel, schimmelsporen, huisstofmijt of huidschilfers van dieren. Het afweersysteem reageert hier overdreven sterk op waardoor de bovenste luchtwegen ontstoken raken. Komen de klachten door pollen, dus de stuifmeelkorrels die planten gebruiken voor hun voortplanting, dan spreken we van pollenallergie of hooikoorts.’

Vaak bij astma

Ongeveer 20% van de Nederlanders heeft hooikoorts, volgens het RIVM. En wie allergisch is voor bijvoorbeeld huisstofmijt, pollen of huisdieren, heeft meer kans om astma te krijgen. Andersom komt hooikoorts vaak voor bij mensen die al astma hebben. ‘Bij astma kan hooikoorts extra belastend zijn’, zegt Rösken. ‘De kans op een astma-aanval wordt groter.’ Allergisch astma zit in de onderste luchtwegen en hooikoorts in de bovenste: zo legt hij het patiënten altijd uit. ‘Bij hooikoorts raken ook de slijmvliezen in de keel, neus en ogen geïrriteerd.’ 

10 maanden per jaar

Het klopt niet helemaal dat hooikoorts alleen in de lente voorkomt. ‘Het hooikoortsseizoen loopt van ongeveer december tot oktober’, zegt longarts Anco Boonstra die ook bij het ZMC werkt. ‘Op verschillende momenten in het jaar kunnen mensen last krijgen, omdat steeds andere planten pollen verspreiden.’

Boompollen komen meestal vroeg in het jaar. Daarna volgen graspollen. Later in het seizoen kunnen ook bepaalde onkruiden klachten geven.

Hooikoorts uit zich soms ook op een andere manier. Sommige mensen krijgen jeuk of een prikkelend gevoel in de mond als ze bepaalde soorten fruit of noten eten, zegt Rösken. ‘Dat komt door kruisallergie. De eiwitten in pollen lijken soms op de eiwitten in dergelijke voedingsmiddelen.

Zelfzorg

Veel mensen behandelen hooikoorts zelf met medicijnen van de drogist, zoals tabletten, neussprays of oogdruppels. Dat kan meestal prima als de klachten niet zo erg zijn, zegt Rösken. ‘Gebruik de medicijnen elke dag zolang er pollen in de lucht zijn, ook als je een dag geen klachten hebt.’

Neussprays van de drogist werken minder goed dan die van de huisarts, omdat ze geen corticosteroïden bevatten. Tabletten kunnen soms slaperig maken. Rösken: ‘Neem ze eventueel ’s avonds, dan slaap je beter en heb je minder last van bijwerkingen. Goed slapen maakt je ook wat minder gevoelig voor hooikoorts’, legt Rösken uit.

Wees voorzichtig met sommige neussprays, waarschuwt zijn collega Boonstra. ‘Een spray met xylometazoline mag je maximaal een week gebruiken. Anders raakt het neusslijmvlies eraan gewend en zwelt het juist op.’

Naar de huisarts

Werken de zelfzorgmiddelen niet goed genoeg en heb je veel last van hooikoorts? Ga dan naar de huisarts, adviseert Rösken. ‘Die kan sterkere medicijnen voorschrijven, bijvoorbeeld een neusspray met corticosteroïden. Helpt dat niet genoeg, of heb je ook astma of eczeem, dan kan de huisarts je doorverwijzen naar een specialist. Met een huidtest en soms een bloedtest kan worden onderzocht voor welke pollen je allergisch bent.’

Zelf een allergietest doen raadt Boonstra af. ‘Testen die via internet worden verkocht geven vaak veel positieve uitslagen. Daardoor kunnen mensen onnodig ongerust worden. De uitslag zegt namelijk niet altijd iets over de klachten. Daarom moeten allergietesten altijd samen met een arts worden beoordeeld.’

Langdurige hulp

Voor mensen die lang en veel last hebben van hooikoorts is er nóg een behandeling: desensibilisatie, ook wel immunotherapie genoemd. ‘Daarbij dienen we stuifmeel in toenemende hoeveelheden toe, via tabletten of injecties’, legt Rösken uit. ‘Het immuunsysteem reageert hierop door minder gevoelig te worden voor stuifmeel. ‘Eerst is er een instelfase van enkele maanden, daarna volgt een onderhoudsbehandeling die enkele jaren kan duren. Dit vraagt motivatie en tijd. Maar het effect kan tien tot twintig jaar aanhouden.’

Tekst: Annemarie van Dijk

Wat kun je zelf doen bij hooikoorts?

• Houd de pollenverwachting in de gaten, bijvoorbeeld via pollennieuws.nl.
• Sluit ramen als er veel pollen in de lucht zijn, of gebruik speciale pollenhorren.
• Draag buiten een (zonne)bril om pollen uit je ogen te houden.
• Droog de was liever binnen dan buiten.
• Smeer een beetje vaseline onder je neus voordat je naar buiten gaat.
• Gebruik medicijnen consequent, ook op dagen met minder klachten.
• Neem antihistamine eventueel ’s avonds als je er slaperig van wordt.
• Kijk eens kritisch hoe hooikoortsvriendelijk je tuin is.