Op tijd ingrijpen voor gezonde longgroei

Er zijn twee manieren waarop iemand COPD kan krijgen, zegt hoogleraar kinderlongziekten Gerard Koppelman van het UMCG. ‘Sommige mensen hebben eerst gezonde longen. Maar later kunnen die longen beschadigen. Bijvoorbeeld door roken of schadelijke stoffen in de lucht. De andere groep heeft als kind al een te kleine longinhoud. Die achterstand blijft, waardoor iemand op latere leeftijd te weinig longcapaciteit overhoudt. We willen bij de tweede groep beter snappen hoe longen groeien en wat daarbij een rol speelt. Zo kunnen we op tijd iets doen om schade te voorkomen.’

Van baby tot volwassene

Dit onderzoek is onderdeel van de unieke, langlopende PIAMA-studie. Hierin worden kinderen gevolgd vanaf hun geboorte in 1997 tot in hun volwassen leven. Zo zien onderzoekers hoe de longinhoud zich door de jaren heen ontwikkelt bij mensen in het algemeen.

Koppelman en zijn team kijken in hun onderzoek naar drie belangrijke zaken:

• Genetica

  De genen die je van je ouders erft. ‘Die bepalen deels hoe snel je longen groeien’, zegt Koppelman.

• Epigenetica

  Dit gaat over gaat over hoe je omgeving bepaalt welke genen aan of uit staan, zonder je DNA te veranderen. ‘We kunnen niet bij iedereen in de longen kijken,’ legt Koppelman uit. ‘Daarom nemen we wat neusslijmvlies af met een neusborsteltje. De erfelijke eigenschappen in dat slijmvlies lijken sterk op die in de longen. Die gegevens zijn we nu aan het onderzoeken.

• Exposoom

  Dit zijn de invloeden uit de omgeving waarmee je in aanraking komt, zoals luchtvervuiling, chemicaliën, bacteriën en virussen. Koppelman: ‘We gebruiken daarvoor vragenlijsten over bijvoorbeeld roken en voeding. Ook meten we stoffen in het bloed.’

Eerste resultaten

‘Van meer dan achthonderd mensen hebben we nu onderzoeksresultaten,’ vertelt Koppelman. De eerste gegevens uit het epigenetica-onderzoek zijn binnen. In Amerika wordt nog hard gewerkt aan het bloedonderzoek. De onderzoekers kijken hoe de longfunctie van de deelnemers zich ontwikkelde tijdens vijf momenten: op hun vierde, achtste, twaalfde, zestiende en vierentwintigste levensjaar. Daarbij zien ze interessante verschillen: 

• De meeste mensen hebben een gezonde, stabiele longgroei.
• Anderen beginnen met een lage longfunctie die laag blijft.
• Er is een kleine groep die laag begint, maar in de puberteit inhaalt.
• Er is een kleine groep die juist goed begint, maar in de puberteit achteruitgaat.

‘Vooral die laatste twee groepen zijn interessant om verder te onderzoeken’, zegt Koppelman. ‘Waarom kunnen sommigen hun achterstand inhalen? Het zou door sporten kunnen komen, blijkt uit ander onderzoek. Lichaamsbeweging helpt bij het krijgen van gezonde longen.’

De invloed van binnen- en buitenlucht

Roken in huis, koken op gas of huisdieren: hebben zulke factoren in huis invloed op de longgroei? Dat onderzochten onderzoekers van de Universiteit Utrecht. ‘We vonden geen verband tussen deze factoren en de maximale longgroei’, vertelt Koppelman. ‘Nu richten we ons op de buitenlucht, zoals luchtvervuiling en fijnstof. Eerder onderzoek liet zien dat luchtvervuiling invloed heeft op de longgroei tot je zestiende. We onderzoeken nu of dat ook geldt tot in de jongvolwassenheid.’

Bijsturen 

De onderzoekers gaan de verzamelde gegevens nu verder bekijken. ‘Dit is de interessantste fase,’ zegt Koppelman. ‘We willen weten hoe we lage longgroei kunnen voorkomen en waar we kunnen bijsturen. Soms zit de oplossing van een groot probleem in een klein detail. Ik denk dat we longgroei en de maximale longfunctie bij jongvolwassenen steeds meer moeten zien als een teken van algehele gezondheid. Gezonde longen zijn namelijk belangrijk voor je hele lichaam en voor de rest van je leven.’

Nieuwe inzichten

De PIAMA-studie maakt ook deel uit van een groot internationaal onderzoek waarin gegevens van meer dan 65.000 mensen zijn samengebracht. Daaruit kwamen opvallende conclusies:

• De longgroei verschilt tussen mannen en vrouwen

  Vrouwen bereiken hun piek-longfunctie gemiddeld op hun twintigste levensjaar, mannen op hun drieëntwintigste.

• Er is niet één fase van longgroei, maar het zijn er twee

  Longen groeien heel snel tot aan de puberteit. In je puberteit gaan ze langzamer groeien.

• Er blijkt een longfunctiepiek te zijn in plaats van een longfunctieplateau

  Onderzoekers dachten altijd dat er tussen twintig en dertig jaar een ‘longfunctieplateau’ was: een periode waarin de longfunctie stabiel blijft. Maar er is een kort moment van maximale longfunctie, waarna deze daalt. Dat betekent dat het belangrijk is om vroeg in te grijpen bij gevaar, bijvoorbeeld als iemand in aanraking komt met schadelijke stoffen in huis of op het werk.

‘Je kunt dit soort belangrijke ontdekkingen alleen doen als onderzoekers over de hele wereld samenwerken’, zegt Koppelman. ‘Deze kennis helpt mensen om gezonde longen te krijgen. We zijn blij dat de PIAMA-studie hieraan heeft meegewerkt.'

Waarom steunt Longfonds dit onderzoek? 

In 2021 kreeg prof. dr. Gerard Koppelman van het UMC Groningen een subsidie van 750.000 euro voor zijn onderzoek. Het geld is bedoeld voor vernieuwend onderzoek naar het voorkomen, behandelen en genezen van chronische longziekten. Dankzij deze subsidie van Longfonds kunnen onderzoekers beter samenwerken. Koppelman doet dat met collega’s van de Universiteit Utrecht, het UMC Utrecht en het RIVM.

Tekst: Judith Langeland

17 maart 2021