Afweercellen in de long weer aan de slag

In gezonde longen ruimen afweercellen schadelijke deeltjes, ziekteverwekkers en dode cellen op. Deze afweercellen worden macrofagen genoemd. Bij COPD lukt dat opruimen minder goed. Daardoor blijft er schade ontstaan en herstellen de longen slechter. Onderzoeker Sjors Maassen van het Universitair Medisch Centrum Groningen wil dat opruimsysteem herstellen. Hij onderzoekt hoe de stofwisseling in macrofagen kan worden ‘bijgestuurd’, zodat ze hun werk beter doen. Daarvoor gebruikt hij zowel nieuwe als bestaande medicijnen. ‘Als blijkt dat bestaande medicijnen werken voor COPD, besparen we veel tijd.’

Nieuwe behandeling

‘Met speciale technieken meet ik hoe goed afweercellen bij mensen met COPD afval opruimen’, legt Maassen uit. ‘In het laboratorium koppel ik dat aan de longfunctie en de ernst van de ziekte. Zo kan ik zien welk medicijn werkt en welk niet.’ Dit moet leiden tot een nieuw behandelplan dat niet alleen klachten voorkomt, maar de longschade bij COPD misschien ook kan stoppen.

Minilongetjes in het lab 

In het laboratorium maakt Maassen met longcellen kleine ‘minilongetjes’ in een kweekschaaltje. ‘Aan de minilongetjes voeg ik macrofagen van mensen met COPD en een ziekteverwekker toe. Zo ontstaat een ontsteking’, legt hij uit. ‘Hierdoor gaat een deel van de slijmvliescellen dood.’ Na de ontsteking ruimen macrofagen deze dode cellen op. Ook geven zij signalen af om het weefsel te herstellen. Maassen test of bestaande en nieuwe stofwisselingsmedicijnen de macrofagen kunnen helpen. Om de verschillen te kunnen zien, doet hij hetzelfde met cellen van mensen zonder COPD. 

Cellen onder de loep

Als hij de cellen in de minilongetjes onderzoekt, ziet Maassen precies hoeveel de macrofagen hebben opgeruimd. Met die gegevens kan hij verschillende dingen doen.

• De minilongetjes mét en zonder behandeling vergelijken. Als de macrofagen na behandeling meer hebben opgeruimd, zijn de minilongetjes dan ook gezonder?
• Kijken welk bestaand of nieuw medicijn de macrofagen het beste aanzet tot opruimen.
• Onderzoeken welke eigenschappen macrofagen hebben bij COPD en hoe die passen bij het ziektebeeld. Daarvoor gebruikt hij longcellen van gezonde mensen en van mensen met COPD. Komen bepaalde eigenschappen bijvoorbeeld vaker voor bij mensen met een slechtere longfunctie?

Unieke inzichten 

Deze resultaten geven unieke inzichten, zegt Maassen. ‘Zoals: hoe reageert het omliggende weefsel op de verbeterde stofwisseling in afweercellen? Welke al goedgekeurde medicijnen werken bij COPD? En zetten ze longweefsel ook aan tot herstel? Extra mooi aan dit onderzoek is dat we werken met menselijke cellen. We hoeven dus geen proefdieren te gebruiken.’

Zonder proefdieren

In ongeveer een kwart van de onderzoeken die Longfonds steunt, wordt nog gebruik gemaakt van diermodellen. We doen ons best dit zoveel mogelijk te beperken. Er wordt hard gewerkt aan proefdiervrije alternatieven. Daarom investeren we ook in longonderzoek waarvoor geen proefdieren nodig zijn, zoals dat van dr. Sjors Maassen. Hij kreeg 250.000 euro subsidie voor zijn onderzoek waarin hij zich richt op het eerder opsporen en behandelen van COPD.

Tekst: Judith Langeland

• Thema: Junior Investigatorsubsidie
• Looptijd: 01-10-2026 tot 01-10-2028
• Soort subsidie: Proefdiervrij onderzoek
• Bedrag: 250.000 euro
• Onderzoekers: Dr. Sjors Maassen (UMCG)