‘De lucht is schoner geworden, maar we zijn er nog niet’

‘Ik zou willen beginnen met het goede nieuws: de lucht is de afgelopen decennia schoner geworden in Nederland. Dat is heel belangrijk, want hoe minder luchtvervuiling, hoe kleiner de kans dat kinderen astma krijgen en dat ze een minder goede longfunctie ontwikkelen’, vertelt Dr. Ulrike Gehring van de Universiteit Utrecht. 

Onderzoek relatie luchtvervuiling, astma en longen

In de zogenaamde PIAMA-studie – dat mede gefinancierd wordt door Longfonds – doet Gehring al jarenlang onderzoek naar de relatie tussen luchtvervuiling, astma en de groei van de longen. Haar doel: astma en een lagere longfunctie bij kinderen voorkomen.  

Waardoor is de lucht schoner geworden?

‘Luchtverontreiniging is een mengsel van deeltjes en schadelijke gassen in de lucht. Met elke ademteug, ademen we miljoenen, met het blote oog niet zichtbare, deeltjes in. Hoe kleiner de deeltjes, hoe dieper zij onze longen kunnen binnendringen. De allerkleinste deeltjes kunnen zich zelfs naar de bloedsomloop verplaatsen. Dit kan overal in ons lichaam ontstekingen veroorzaken.

De meest belangrijke stoffen als we het over gezondheid hebben, zijn fijnstof, stikstofdioxide en ozon. De concentraties fijnstof en stikstofdioxide in de buitenlucht zijn sterk afgenomen. Naast longziekten neemt door luchtvervuiling ook de kans toe op longkanker, hart- en vaatziekten, diabetes, de ziekte van Parkinson en Alzheimer.

Strengere milieuregels en technologische vernieuwingen hebben in de afgelopen decennia bijgedragen aan de verbetering van de luchtkwaliteit. Er zijn bijvoorbeeld strengere nationale en Europese emissienormen voor de industrie, en voor het wegverkeer. Vervuilende dieselauto’s zijn inmiddels not done, en het aantal elektrische auto’s neemt snel toe.’

Wat moet er nog gebeuren voor gezonde lucht?

‘Helaas zijn we er nog niet, de luchtkwaliteit is nog niet gezond genoeg. Zo krijgt 1 op de 6 kinderen met astma deze ziekte door luchtvervuiling. En gemiddeld leven we in Nederland 10 maanden korter door verontreinigde lucht. De advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor luchtkwaliteit worden nergens in Nederland gehaald, terwijl die waarden echt op gezondheid zijn gebaseerd. Zowel de nationale overheid, als provincies en gemeenten moeten zich dan ook blijven inzetten om de luchtkwaliteit verder te verbeteren.’

Milieuzones zijn effectief 

‘Onderzoek in verschillende Europese landen heeft aangetoond dat milieuzones helpen om de luchtkwaliteit te verbeteren, zeker in grote steden. Daarnaast bleek uit een recent Brits onderzoek dat de longfunctie van kinderen in Londen verbeterde na de invoering van een zogenaamde ultra low emission zone (zone met heel weinig uitstoot). Voor dit onderzoek werden meer dan 3.400 kinderen van 6 tot 9 jaar gevolgd in Londen en Luton. 

Aan het begin van de studie hadden de kinderen in Londen een slechtere longfunctie dan de kinderen in Luton. Aan het einde van het onderzoek – 5 jaar later – was de longcapaciteit van de Londense kinderen vergelijkbaar met die van kinderen in Luton. Het onderzoek laat zien dat maatregelen om luchtvervuiling te verminderen, direct kunnen bijdragen aan een betere longgezondheid en longontwikkeling van kinderen. 

Strenger beleid voor intensieve veehouderij 

‘Een andere belangrijke bron van luchtverontreiniging in Nederland is de veeteelt. Intensieve veehouderijen stoten veel fijnstof en ammoniak uit. Wat veel mensen niet weten, is dat de uitstoot van ammoniak niet alleen slecht is voor de natuur, maar ook voor onze longen. Dit komt omdat ammoniak in de lucht reageert met andere stoffen tot zogenaamd ‘secondair fijnstof. Het Nederlandse VGO-onderzoek heeft aangetoond dat omwonenden van veehouderijen een verhoogde kans op longontsteking en een verminderde longfunctie hebben. We zouden de volksgezondheid centraler moeten stellen in het beleid voor veehouderijen, bijvoorbeeld bij vergunningverlening, toezicht en handhaving.’ 

Verduurzaming industrie 

‘Ook de industrie is een grote luchtvervuiler. De overheid kan strengere regels en emissienormen invoeren, waardoor bedrijven minder schadelijke stoffen mogen uitstoten. Handhaving is daarbij essentieel, om te voorkomen dat bedrijven emissienormen blijven overschrijden. Want dat is schadelijk voor omwonenden.’

Houtstook ontmoedigen

‘Het is belangrijk om houtstook te ontmoedigen, want zo’n 25% van al het fijnstof dat we zelf in Nederland produceren is afkomstig van houtkachels, vuurkorven en barbecues. Steden als Utrecht en Amersfoort zijn daar al goed mee bezig. Landelijke regelgeving op het gebied van houtstook zou nog beter zijn. 

Vuurwerkverbod handhaven

Dit jaar geldt voor het eerst het vuurwerkverbod. De bijdrage aan luchtvervuiling was geen reden voor het invoeren van het verbod. Maar als dit goed gehandhaafd wordt, gaat dat zeker helpen voor de luchtkwaliteit. Ook al gaat het om een piekblootstelling op één dag per jaar. Veel mensen met een longziekte hebben niet alleen tijdens de oudjaarsnacht last van de rook, maar ook in de weken erna.’

Wat raad je mensen aan om hun longen te beschermen?

‘In je dagelijks leven kun je rekening houden met de luchtkwaliteit. Vroeg in de ochtend is de lucht in het algemeen het schoonst. Dus als je buiten wilt lopen of sporten, doe dat dan bij voorkeur ‘s ochtends. En loop of ren niet lange tijd langs drukke wegen, vooral niet tijdens de spits. De luchtvervuiling is daar echt sterker dan in straten met weinig verkeer. Als er smog is, moet je helemaal voorzichtig zijn. Zeker als je een longziekte hebt, kun je dan beter binnenblijven.’

Ulrike Gehring concludeert: ‘En belangrijk: wees je bewust van de luchtvervuiling die je zelf veroorzaakt en probeer dat te verminderen. Pak bijvoorbeeld vaker de fiets of de trein in plaats van je auto. Stook zo min mogelijk hout, en stook zeker niet bij code oranje of rood van de Stookwijzer. En wellicht kun je besluiten om minder te vliegen. Kies wat het beste bij jou past.’

Meer over luchtkwaliteit

• Doe regelmatig de  Gezonde Lucht Check
• Wil je betere luchtkwaliteit in jouw gemeente? Bekijk ons actiepakket Gezonde Lucht