Meer lucht, minder angst

Tips voor mensen met COPD

Heb je COPD en voel je je ineens benauwd of kortademig? 

• Neem rust.
• Maak de uitademing langer.
• Houd in gedachten dat het voorbij gaat.

Tips voor iedereen die moeite heeft met ademen

• Je kunt je adem sturen om klachten te verlichten. Probeer uit wat voor jou fijn is. 
• Maak je je zorgen? Ga naar je huisarts of specialist. 
• Wil je meer hulp bij goed ademen? Bezoek dan eens een gespecialiseerde longfysiotherapeut via chronischzorgnet.nl/zorgzoeker. 

Adem bewust

We ademen omdat we zuurstof nodig hebben. Dat halen we uit de lucht. Tijdens het inademen gaat de lucht via de keel en de luchtpijp naar de longen. Daar wordt zuurstof afgegeven aan het bloed. De afvalstof CO2 legt deze weg andersom af. Via de longen en de neus of de mond ademen we CO2 uit en zo komt het in de lucht.  

Dit alles gaat meestal vanzelf. De ademhaling is grotendeels een onbewust systeem. Vanuit de hersenstam komt er een voortdurende prikkel om te ademen. Dankzij dit onbewuste systeem ademen we in een vast ritme, dat altijd doorgaat, ook als we slapen. 

Daarnaast bestaat er ook een bewust systeem. In het bewuste systeem letten we op onze ademhaling, we denken na bij wat we doen. Bijvoorbeeld over hoe diep we inademen of hoe lang we uitademen. Of we houden expres even onze adem in. Met het bewuste systeem kunnen we het onbewuste systeem eventjes overheersen. Maar dat duurt nooit lang, vertelt longarts Joost van den Aardweg: ‘De prikkel om te ademen is al snel sterker dan onze wil om de adem in te houden.’

Hyperventilatie komt veel voor

Ademen gaat niet bij iedereen even soepel. Gaat er iets mis, dan ademen we disfunctioneel. Daar zijn verschillende vormen van. De meest voorkomende is hyperventilatie. Van den Aardweg legt uit wat er gebeurt als je hyperventileert: ‘Je ademt met te veel kracht en te snel. Te oppervlakkig, of juist te diep. Je ademt meer zuurstof in dan je nodig hebt. En je ademt te veel CO₂ uit.’ Dit geeft een heel vervelend gevoel: benauwdheid, duizeligheid, tintelingen in de vingers, druk op de borst en angstgevoelens. 

Een andere vorm van disfunctioneel ademen, die hier vaak mee samengaat, is knijpen met de keel als we inademen. Van den Aardweg: ‘Als je inademt, moet je je stembanden uit elkaar bewegen om de lucht erdoor te laten. Doe je dat niet en knijp je ze juist samen, dan moet je veel meer kracht zetten om genoeg lucht binnen te krijgen.’

Angst heeft invloed heeft op je ademhaling

Veel mensen met COPD hebben geregeld last van disfunctioneel ademen. Het overkomt ook mensen met een andere longziekte en mensen met gezonde longen. De oorzaak heeft, naast de eventuele longziekte, vaak te maken met angst. Als je af en toe even van angst je adem inhoudt, of wat sneller ademhaalt, is er natuurlijk niets aan de hand, benadrukt Van den Aardweg. ‘Hoe je je voelt, heeft altijd invloed op hoe je ademt. Dat is op zich niets om je zorgen over te maken.’  

Maar soms is het wél ernstig. Mensen met COPD hebben bijvoorbeeld vaak moeite met uitademen. Van den Aardweg legt uit: ‘Bij COPD gaat de lucht makkelijker naar binnen dan naar buiten. Zo loop je het gevaar dat je te veel inademt en te weinig uitademt. Je longen gaan werken als een ventiel, ze blazen zichzelf op. Deze vorm van disfunctioneel ademen heet dynamische hyperinflatie en je kunt het er vreselijk benauwd van krijgen.’

Langer uitademen is de sleutel

Bij een aanval van benauwdheid (of: kortademigheid, wat in de praktijk meestal hetzelfde is) luidt het advies: probeer langer uit te ademen. Dit gaat niet vanzelf, je moet het heel bewust doen. Je zet je bewuste ademsysteem aan het werk, totdat de benauwdheid voorbij is. Dan kun je weer gewoon automatisch ademen. 

Het is ook goed om even rust te nemen als je COPD hebt en het plotseling benauwd krijgt. Want als je doorgaat, kan het erger worden. Van den Aardweg: ‘Van benauwdheid kun je angstig worden en van een angstig gevoel ga je nóg sneller ademen. Zo krijg je het steeds benauwder. Het is een vicieuze cirkel. De uitweg is: rust nemen en langer uitademen.’ 

Angst wegnemen

Angst speelt een belangrijke rol bij disfunctioneel ademen. Van den Aardweg besteedt er in zijn spreekkamer veel aandacht aan. Hoe krijg je angst weg? ‘Het begint met inzicht in wat er aan de hand is. Het gaat bij benauwdheid om angst voor het onbekende. Als je weet wat er aan de hand is en wat er kan gebeuren, kan dat geruststelling geven.’ 

Hij legt zijn COPD-patiënten uit hoe zo’n aanval komt, dat het erbij hoort en dat het weer overgaat. Deze informatie is vaak al voldoende. ‘Dan is het de volgende keer een heel ander gevoel dan wanneer je geen idee hebt wat er gebeurt en hoe lang het duurt.’ 

Luchthonger

Bij kortademigheid zijn er, lichamelijk gezien, twee belangrijke oorzaken. De eerste is luchthonger: het gevoel dat we meer lucht nodig hebben. Dat komt bijvoorbeeld door zuurstofgebrek. De tweede is arbeid: het gevoel dat ademen heel veel moeite kost. Als gewoon ademhalen al hard werken is, bijvoorbeeld door een longziekte, en je wilt de trap op, dan wordt het wel erg zwaar. Wat dan weleens kan werken, hoe gek het ook klinkt: de adem inhouden. Van den Aardweg: ‘Ik ken mensen met longfibrose die dat doen. Ze houden tijdens het traplopen hun adem in. Dan zijn ze even verlost van de moeite die ademhalen kost. Je krijgt dan wel een beetje luchthonger, maar dat is minder erg.’ 

De adem inhouden is niet voor iedereen een goed advies, zegt hij erbij. ‘Waar het om gaat is dat je je adem een beetje kunt sturen om je klachten wat te verlichten. Kijk vooral wat voor jou werkt.’

Ademtherapie bij een longfysiotherapeut

Dat laatste geldt ook voor een bezoek aan een ademtherapeut. Van den Aardweg. ‘Er zijn ademtherapeuten die uitstekend werk doen, maar er zijn er ook die onzin verkopen of zelfs gevaarlijke adviezen geven. De ademtherapie van Wim Hof bijvoorbeeld gaat niet altijd goed. En soms wordt ademtherapie gebruikt om allerlei problemen in het leven op te lossen, maar de vraag is of dat werkt. Mijn advies voor als je beter wilt leren ademen omdat je daar moeite mee hebt vanwege een longziekte: ga naar een gespecialiseerde longfysiotherapeut.’