Internationale samenwerking versnelt onderzoek naar COPD

Multidisciplinaire samenwerking

Het is Longfonds’ grote wens: Een oplossing voor mensen met COPD vinden. Toen BREATH in 2016 werd opgericht, stond het onderzoek naar het herstellen van longweefsel in de beginfase. Er ontbrak nog veel kennis over hoe de longen werken. Om het onderzoek daarnaar een boost te geven, brachten we internationale onderzoekers uit verschillende vakgebieden samen. Stamcelonderzoekers, longartsen, pioniers in het herstellen van orgaanweefsel: binnen het nieuw opgerichte consortium BREATH zijn zij met elkaar aan de slag gaan. BREATH staat voor Building Respiratory Epithelium And Tissue for Health.

De BREATH-onderzoekers werkten aan instituten in de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Nederland. Hun gezamenlijke onderzoek leverde veel nieuwe informatie op over de kenmerken van COPD en over hoe cellen in de long werken. De onderzoekers werkten verder aan de ontwikkeling van een organoïde van de long - de mini-long - en onderzochten de mogelijkheden om een mini-long te transplanteren.

Nieuwe ideeën over de COPD-long

De bundeling van krachten in het onderzoek naar COPD heeft geleid tot veel belangrijke ontdekkingen. BREATH heeft duidelijk gemaakt waarom de COPD-long niet meer goed kan herstellen. Het onderzoek heeft nieuwe ideeën voortgebracht over welke processen we kunnen beïnvloeden om herstel in de toekomst wél mogelijk te maken. Want hoewel BREATH nu afgerond is, gaat het werk aan herstel van longen met COPD door. 

Eind december 2025 kwamen de BREATH-onderzoekers voor een symposium in Utrecht samen om hun kennis te delen met het Nederlandse longenveld. Onder andere prof.dr. Hans Clevers en prof.dr. Carla Kim, consortiumleiders van BREATH, vertellen erover in deze video:

Belangrijkste resultaten op een rijtje:

Er zijn veel nieuwe ontdekkingen gedaan door het onderzoeksconsortium:

1. De mini-long is compleet

Een mini-long van de luchtwegen was al ontwikkeld, maar het maken van een mini-long van het longblaasje bleek ingewikkelder te zijn. Terwijl die juist zo belangrijk is, omdat in het longblaasje de zuurstofuitwisseling plaatsvindt. Met de mini-long van het longblaasje zijn alle onderdelen van de long nu gemaakt en snel en veilig te bestuderen in het laboratorium. Ze worden gebruikt om medicijnen op te testen.

2. Nieuw type stamcel ontdekt

De ontdekking van een nieuw type stamcel in de long was in 2022 groot nieuws in de wetenschappelijke wereld. De zogenaamde RASC (dat staat voor Respiratory Airway Secretory Cells) helpt longblaasjes en kleine luchtwegen te functioneren. Als er schade is in de long, gaat deze stamcel stuk. Het is een belangrijke ontdekking omdat dit type stamcel niet voorkomt in muizen, terwijl die model staan voor mensen in COPD-onderzoek. Nu we weten dat deze stamcel er is, kunnen onderzoekers een realistischer beeld krijgen van hoe mensenlongen werken en wat er gebeurt bij COPD.

3. Nieuwe kennis over hoe cellen in de long onderling communiceren en hoe ze herstellen

Er is veel nieuwe kennis over de manier waarop cellen in de long herstellen en onderling communiceren. Bij COPD gaat er iets mis in de communicatie tussen cellen en moleculen in de longen. Dit houdt herstel van longweefsel tegen. Bestaande geneesmiddelen of bekende signaalroutes kunnen helpen om stamcellen weer actief te maken. Onderzoekers van BREATH hebben verder laten zien dat een bepaald eiwit genaamd MC002 de groei van cellen in mini-long stimuleert. Er wordt nu onderzocht of dit eiwit verder ontwikkeld kan worden tot een medicijn voor COPD.

4. Gel ter ondersteuning van stamceltransplantatie

De omgeving van de beschadigde long is vaak niet geschikt voor cellen om te herstellen. Bij COPD verandert het netwerk van eiwitten dat cellen in de long ondersteunt, waardoor herstel moeilijk wordt. Om cellen die voor transplantatie worden ingebracht een grotere overlevingskans te geven, is er een gel ontwikkeld die lijkt op gezond weefsel. De gel ondersteunt de cellen en verbetert de groei en overlevingskans van organoïden. De ontwikkeling van deze gel is daarom een belangrijke stap richting transplantatie van stamcellen (organoïden).

Enkele leden van het consortium, van links naar rechts: Pieter van Eck, Jos Pielage, Rob Hynds, Paolo De Coppi, Jake Jensen, Reinoud Gosens, Carla Kim, Frederica Michielin, Hans Clevers, Saskia Kloet, Chris Evans, Dyan Nugraha, Yan Hu, John F. Engelhardt, Bas Holverda, Maria Basil, Antonella Dost, Stuart Forbes.

‘Een investering in de volgende generatie longonderzoekers’

Naast veel nieuw ontwikkelde kennis, heeft de jarenlange samenwerking tussen internationale organisaties ook bijkomstige voordelen. Om met de woorden van consortiumleider prof.dr. Carla Kim te spreken: ‘We hebben geïnvesteerd in de volgende generatie longonderzoekers.’ Tussen laboratoria aan beide kanten van de Atlantische Oceaan zijn zowel kennis als medewerkers uitgewisseld.

Inmiddels zijn er vijf nieuwe onderzoekslaboratoria van start gegaan van jonge onderzoekers die bij BREATH betrokken zijn geweest. Hun onderzoek bouwt voort op kennis uit dit consortium en zorgt in de komende decennia voor nog meer onderzoek op dit thema. Ook zijn er ten minste 44 wetenschappelijke artikelen voortgekomen uit BREATH. ‘Door deze samenwerking kun je kennis uit verschillende onderzoeksgebieden verbinden. Iedereen heeft zijn eigen expertise. Zo word je sterker als team, dan je ooit alleen zou kunnen zijn', aldus prof.dr. Reinoud Gosens, BREATH-onderzoeker bij de Rijksuniversiteit Groningen.

De juiste vragen blijven stellen: de rol van de patiënten adviescommissie

Vanaf de start van het BREATH-consortium is de betrokkenheid van de patiënten adviescommissie groot geweest. Mensen met een longziekte hebben zich zeven jaar lang ingelezen over het onderzoek, vergaderingen bijgewoond en vragen op tafel gelegd om de onderzoekers scherp te houden. Het heeft ervoor gezorgd dat de focus op het vinden van een oplossing voor mensen met COPD behouden bleef. Hun enorme inzet heeft hen tot waardige partners van de onderzoekers gemaakt in dit lange proces. 

Een oplossing voor mensen met COPD: hoe dichtbij zijn we?

BREATH en de studies die daaruit voortkomen hebben ons duidelijk een stap dichterbij mogelijke behandelingen gebracht. Precies waar we op hoopten. Onderzoekers kunnen nu nadenken over behandelingen die de longfunctie van mensen met COPD verbeteren. ‘We kunnen nu nadenken over hoe we mensen niet alleen helpen om zich beter te voelen en om niet achteruit te gaan, maar ook echt over hoe we hen kunnen helpen om beter te ademen’, zegt longarts en BREATH-onderzoeker dr. Maria Basil. 

Ondertussen is de aandacht voor COPD binnen de internationale onderzoeksgemeenschap gegroeid. Longfonds blijft actief gesprekken voeren over het belang van herstel van longweefsel. Ook is longweefselherstel een belangrijk onderwerp binnen het internationale netwerk COPD i-Net.

Vervolgonderzoek herstel longen met COPD

BREATH is eind 2025 afgerond, maar Longfonds laat het onderzoek naar het herstel van longen met COPD niet los. Twee concrete onderzoeken naar longweefselherstel die Longfonds momenteel steunt zijn RecovAir en Mimecure. RecovAir richt zich op het ontwikkelen van een behandeling waarbij een COPD-medicijn langere tijd diep in de beschadigde long aanwezig blijft. Dat moet ervoor zorgen dat de longen aangezet kunnen worden tot herstel. 

MimeCure is een baanbrekend onderzoek uit Groningen naar een geneesmiddel voor mensen met COPD. Het eiwit MC002 blijkt de groei van cellen in zogeheten mini-longetjes te stimuleren. Dankzij een grote subsidie kan dit onderzoek van prof.dr. Reinoud Gosens en dr. Luke van der Koog nu de volgende fase ingaan. Wie weet leidt deze ontdekking tot het eerste medicijn dat het longweefsel bij COPD herstelt.