Astma herkennen voor het begint
Waarom ontwikkelt het ene kind wel astma en het andere niet? Kinderlongarts en onderzoeker Elin Kersten wil dit beter begrijpen met haar onderzoek. ‘Misschien kun je écht iets doen om het te voorkomen.’
‘Wat hadden wij als ouders kunnen doen om te voorkomen dat ons kind astma krijgt?’ Het is een vraag die Elin Kersten vaak gesteld wordt tijdens haar spreekuur. ‘Ik zou dan graag willen zeggen dat het niemands schuld is. En dat er niets is wat je beter had kunnen doen. Maar eigenlijk weten we dat nu niet goed. Want misschien zijn er wél factoren waar je iets mee kunt om het te voorkomen. Dat is een belangrijke reden voor mij om dit onderzoek te gaan doen.’
Eerder in beeld
Voordat een kind de diagnose astma krijgt, gaan ouders door een lange periode van onzekerheid. ‘Kinderen hebben dan bijvoorbeeld al benauwdheidsklachten, maar waar dat precies door komt is niet duidelijk. Wanneer ouders met hun kind bij een kinderlongarts terechtkomen, zijn er vaak al maanden van klachten, twijfels en doktersbezoeken voorbij. We zouden graag eerder weten dat een kind een hoog risico heeft om astma te ontwikkelen. Dan kunnen we eerder in actie komen.’
Om te begrijpen waarom sommige kinderen wel astma krijgen en andere niet, begint Kersten haar onderzoek De neus achterna: astma herkennen voor het begint. Hierin wil ze kijken naar de periode waarin kinderen nog geen klachten hebben. Het duurt drie jaar. Ze kan dit onderzoek opzetten en verder uitbouwen dankzij de Rutgers Kickstart Subsidie van Longfonds.
Invloed van omgevingsfactoren
In het onderzoek wordt een groep kinderen gevolgd vanaf de zwangerschap tot aan de basisschoolleeftijd. ‘Bij hen nemen we regelmatig neusslijmvlies af met neusborsteltjes. We analyseren daarin de bacteriën en kijken wat de genen doen. We vergelijken dit ‘neusprofiel’ van kinderen die later astma ontwikkelen met die van gezonde kinderen. Ook zetten we op een rij hoe een vroeg contact met factoren uit de omgeving hierop van invloed is. Zoals vieze lucht en stoffen uit de kinderopvang.’
Wie is Elin Kersten?
‘Mijn onderzoek komt voort uit de vragen die ouders en kinderen mij in de praktijk stellen. Ik wil begrijpen waarom sommige kinderen astma krijgen en anderen niet, zodat we gezinnen eerder en beter kunnen helpen.’ Elin Kersten deed promotieonderzoek naar het gebruik van ademhalingstests om astma bij kinderen te monitoren. Ze specialiseerde zich tot kinderlongarts en combineert haar werk als staflid bij het UMCG met onderzoek.
Blanco afweersysteem
Er zijn veel aanwijzingen dat omgevingsfactoren een rol spelen in de ontwikkeling van astma. Een belangrijk onderwerp daarin is het microbioom: de bacteriën die we bij ons dragen, vooral in de darmen. ‘Het idee is dat baby’s met een soort ‘blanco’ afweersysteem worden geboren. In de eerste levensjaren leert het afweersysteem waarop het wél en niet moet reageren. Als je in die periode in aanraking komt met veel verschillende stoffen en bacteriën, train je als het ware je afweersysteem. Mogelijk reageert het dan minder snel allergisch.’
Maar er zijn nog veel open vragen. Want aan welke stoffen moet je iemand blootstellen? Wanneer moet je dat dan doen? Tijdens de zwangerschap of het eerste levensjaar? En hoe vaak moet je dat dan doen?
Bescherming door boerderijstof
‘Het is bekend dat kinderen die al op jonge leeftijd veel in aanraking komen met boerderijstof minder allergieën krijgen’, zegt Kersten. ‘Ook ontwikkelen ze minder vaak astma. Maar wat is dan precies het beschermende deel in dat boerderijstof? Zijn het de bacteriën in dat stof? Zijn het ook allergenen waar je vroeg aan gewend raakt? En maakt het uit of het bijvoorbeeld om koeien of varkens gaat? Doordat we dat nog niet precies weten, is het heel moeilijk om goed advies te geven aan mensen. Met mijn onderzoek wil ik dichter bij het antwoord op al deze vragen komen.’
In haar onderzoeksproject richt Kersten zich op de wisselwerking tussen bacteriën en het slijmvlies in de luchtwegen. Daar is nog minder over bekend dan over de darmen. Ze wil beter begrijpen welke bacteriën in de neus en luchtwegen een rol spelen, en hoe die samenhangen met het afweersysteem.
Ingewikkelde patronen ontwarren met AI
Kersten haalt tijdens haar onderzoek een enorme hoeveelheid onderzoeksgegevens op. ‘Per patiënt kijk je naar ongeveer twintigduizend genen, naar driehonderd bacteriën en naar veel omgevingsfactoren. Het is lastig om dat met standaard modellen te beoordelen.’
Daarom maakt ze gebruik van AI-modellen. Naast haar werk in het ziekenhuis volgt ze een opleiding in het toepassen van AI voor biomedische wetenschappers. Ze krijgt bij haar onderzoek begeleiding van een AI-expert. Ook kan ze sparren met haar collega’s in het ziekenhuis die net als zij getraind worden in het gebruik van AI bij biomedisch onderzoek. ‘Ik kan die modellen wel draaien, maar soms loop je toch vast. Dan is het heel fijn dat anderen met je kunnen meekijken.’
Kersten verwacht dat ze met deze nieuwe technieken veel nieuwe inzichten uit de onderzoeksgegevens kan halen. Dat zal weer de basis vormen voor nieuw onderzoek, zodat de oplossing voor astma steeds dichterbij komt.
Tekst: Marlijn Klerk
Dit artikel is verschenen in Longwijzer 2, 2026.
