Brummen laat inwoners zelf luchtkwaliteit meten

In de Gelderse gemeente Brummen kunnen inwoners sinds najaar 2025 zelf zien hoe het gesteld is met de luchtkwaliteit in hun woonplaats. De metingen worden namelijk uitgevoerd door inwoners zelf! Hoe werkt dat precies? Wethouder Pouwel Inberg legt het uit.

Luchtkwaliteit in Brummen

In de gemeente Brummen in Gelderland is luchtkwaliteit een belangrijk thema. Zo is de gemeente al een aantal jaar aangesloten bij het Schone Lucht Akkoord, en kijkt de gemeenteraad naar hoe ze luchtvervuiling kunnen aanpakken. Een belangrijk instrument daarbij is het meten van de luchtkwaliteit. Sinds september 2025 gebeurt dit niet alleen via landelijke meetpunten, maar ook lokaal: door inwoners van Brummen zelf.

Opzetten meetnetwerk

Wethouder Inberg kwam voor het eerst op het idee om inwoners zelf te laten meten tijdens een congres van de Vereniging voor Nederlandse Gemeenten (VNG). ‘Op het congres waren allerlei stands, waaronder die van een bedrijf dat met meetkastjes werkt om luchtkwaliteitsdata te verzamelen. Toen ik die meetkastjes had gezien, wilde ik dat ook graag in Brummen realiseren.’

Bijeenkomst voor inwoners

Vervolgens deed de gemeente een oproep om inwoners te werven die een meetkastje in hun tuin wilden ophangen. ‘We hebben een bijeenkomst georganiseerd voor inwoners. Er was veel animo, en uiteindelijk zijn er bij 30 mensen meetkastjes opgehangen. Die kastjes meten de fijnstofconcentratie. Ook zijn er acht sensoren binnen de gemeente opgehangen die stikstofdioxide meten. Fijnstof en stikstofdioxide zijn vormen van luchtvervuiling die schadelijk zijn voor de gezondheid. De meetpunten zijn verspreid over de gemeente, zodat ze samen een goed beeld geven van de luchtkwaliteit op verschillende locaties.’

Inzicht via een dashboard

De gegevens van alle meetkastjes worden verzameld en weergegeven in een online dashboard dat voor iedereen toegankelijk is. Daarin zijn de gemiddelde fijnstofwaarden per dag te zien (PM10 en PM2.5), en kan worden gecontroleerd of de Europese grenswaarden worden overschreden. Ook kun je terugkijken naar de resultaten van eerdere dagen.

Analyse meetresultaten

De gemeente is op dit moment nog niet bezig met een analyse van de gemeten data. Inberg vertelt: ‘We hebben het laatste stukje van de zomer en een herfstseizoen gemeten, maar we willen ook nog de winter en een periode met warmere temperaturen meenemen. Daarna gaan we bekijken of onze data afwijken van landelijke metingen, en of er verschil zit in de luchtkwaliteit tussen verschillende plekken in onze gemeenten. Die inzichten koppelen we natuurlijk ook weer terug aan de inwoners die met hun meetkastjes hebben bijgedragen aan de metingen.’

Waarom lokaal meten?

Het belangrijkste doel van het lokaal meten van de luchtkwaliteit is om te onderzoeken of er aanvullende beleidsmaatregelen nodig zijn. ‘Als uit de analyse blijkt dat er op een bepaalde plek veel uitstoot wordt gemeten, is dat een signaal dat er iets moet gebeuren. Denk bijvoorbeeld aan een bouwplaats: als daar pieken in de fijnstofconcentratie worden gemeten vanwege alle werkbouwtuigen die daar gebruikt worden, kan de gemeente besluiten strengere eisen te gaan stellen. Zo kan bijvoorbeeld in aanbestedingen aan bouwbedrijven worden opgenomen dat alleen elektrische werkbouwtuigen mogen worden gebruikt’, zo licht Inberg toe.

Tips voor andere gemeenten

Wethouder Inberg wil het zelf meten én het visualiseren via een luchtkwaliteitsdashboard zeker aanraden aan andere gemeenten: ‘Het is een hele laagdrempelige manier om samen met de inwoners rond het thema luchtkwaliteit aan de slag te gaan. Hierdoor groeit het inzicht over luchtkwaliteit en ontstaat er een community van inwoners.’

Terugkoppeling

Om inwoners te bereiken, adviseert de wethouder om gebruik te maken van lokale communicatiemiddelen, zoals de lokale krant, en om bijeenkomsten te organiseren waarin mensen goed worden geïnformeerd. Daarnaast is het belangrijk om voldoende budget in te regelen. Inberg: ‘De meetkastjes zijn geen hele grote kostenpost, maar het is wel belangrijk om hier rekening mee te houden. En als laatste tip: zorg dat je duidelijk terugkoppelt wat je hebt gemeten en welke inzichten je uit de data hebt gehaald. Zo blijven inwoners betrokken en zien ze het resultaat van hun inzet.’

Benieuwd hoe zo'n dashboard luchtkwaliteit er uit ziet? Kijk op: Fijnstofdashboard - Brummen.