Laat je inspireren door Amersfoort!

Sinds 1 oktober 2024 is het in de gemeente Amersfoort verboden binnen hout te stoken als de Stookwijzer code rood of oranje aangeeft. Hoe heeft de gemeente deze maatregel voorbereid en hoe ging de invoering daarvan? Wethouder Johnas van Lammeren vertelt het.

Gezonde en leefbare stad

Een gezonde leefomgeving heeft hoge prioriteit in Amersfoort. De wethouder vertelt: ‘We proberen inwoners een prettige en gezonde stad te geven, zeker omdat we veel bouwen en er dus steeds meer mensen leven op een kleine oppervlakte. Het verbeteren van de luchtkwaliteit is een groot onderdeel van onze aanpak’.

Meldingen houtrook

Na wegverkeer is houtstook de grootste bron van vervuiling veroorzaakt door de inwoners van Amersfoort. Ook kwamen er regelmatig meldingen binnen van inwoners die veel overlast ervaarden van houtstook in hun buurt, bijvoorbeeld mensen met een longziekte of ouders die zich zorgen maken om hun kind. Van Lammeren: ‘Voor ons als gemeente was dit de aanleiding om houtstook aan te pakken.’

Stookverbod tegen overlast

Met de beleidsregel die de gemeente Amersfoort heeft ingevoerd, mogen inwoners binnenshuis geen hout stoken als de Stookwijzer code oranje of rood aangeeft. Dit is het geval bij weinig wind, waardoor de lucht uit de houtkachel of open haard lang blijft hangen, en bij een slechte luchtkwaliteit. Van Lammeren: ‘Het hoofddoel van deze maatregel is om overlast bij buurtgenoten te voorkomen. Ons doel is niet een verbod, maar aangepast gedrag en inwoners die rekening houden met elkaar.’

Uitwerken maatregel

Binnen de gemeente was er politiek draagvlak voor een houtstookverbod. De eerste en moeilijkste stap om dit ook daadwerkelijk te realiseren was de juridische basis. ‘We moesten goed kijken naar de juridische houdbaarheid. Daarna was de uitvoering heel belangrijk. We wilden geen maatregel afkondigen die we vervolgens niet konden opvolgen. Daarom hebben we heel goed nagedacht over de uitvoering van de handhaving voordat we van start zijn gegaan. Voor de handhaving is het van groot belang dat er voldoende budget en capaciteit beschikbaar is. En vervolgens ook: hoe neem je de inwoners mee.’

Campagne denk aan je buur stook geen vuur

Handhaven

‘Na de invoering van het stookverbod werd er onterecht in de media geschreven dat de gemeente niet handhaaft, dat doen we zeker wel', zegt de wethouder stellig. ’Maar we wilden niet dat er vanaf dag één boetes werden uitgedeeld; zo’n grote stap geeft te veel weerstand. We hebben mensen de tijd gegeven om te wennen aan het verbod en ingezet op informeren door middel van de campagne Denk aan je buur, even geen vuur.’

Eerst in gesprek

‘In het eerste jaar zijn de boa’s bij een overlastmelding het gesprek aangegaan. Sommige mensen zeiden: ‘Laat het de wethouder zelf dan hier maar komen uitleggen’. En dus ben ik ook bij mensen thuis geweest om in gesprek te gaan. We gaan ook niet uit onszelf de straat op voor handhaving. Pas bij een melding gaan we langs bij de persoon die hout stookt om daarover te praten. Alleen als dat ook geen effect heeft, wordt er een boete opgelegd. Dit stookseizoen is dat nu enkele keren gedaan.’

Waar staat Amersfoort nu?

De houtstookmaatregel in Amersfoort geldt nu voor het tweede stookseizoen. De gemeente kijkt erg positief terug op de invoering. ‘Natuurlijk zijn er zowel voor- als tegenstanders van de maatregel, maar de reacties zijn overwegend positief. Het heeft in ieder geval de discussie in de stad geopend en goede gesprekken tussen buren opgeleverd. Het enige wat ik misschien anders zou doen, is het een paar jaar eerder invoeren!’

Effecten op uitstoot

Wat de effecten op het verlagen van de uitstoot zijn, is nog niet bekend. De gemeente doet mee aan een project met TNO waarvoor meetkastjes zijn opgehangen in een aantal buurten in Amersfoort om de lokale luchtkwaliteit – en de bijdrage van houtstook daaraan – te meten.

Uitbreiding naar andere gemeenten

De wethouder verwacht dat er meer gemeenten zullen volgen met een vergelijkbaar verbod: ‘Ik denk dat onze maatregel een langetermijneffect zal hebben, en dat steeds meer gemeenten het houtstookverbod overnemen, of in ieder geval iets tegen houtstook gaan ondernemen. Op dit moment komen vooral de grote steden met vragen bij mij, hopelijk volgen kleinere gemeenten daarna. Ik verwacht niet dat er een landelijk totaalverbod komt, dus veel gemeenten zullen zelf regels willen gaan invoeren.’

Tips aan andere gemeenten

‘Aan gemeenten die ook een stookverbod bij code rood en oranje van de Stookverwijzer overwegen, zou ik vooral willen meegeven: zorg dat je de uitvoering goed op orde hebt. Houtstookoverlast staat in de top 10 van onze handhavingsprioriteit; zeker vlak na de invoering moet je het hoog in je prioriteitenlijst houden. Denk daarbij ook aan het meenemen van de handhavers en neem daar de tijd voor. De boa's zullen niet allemaal direct achter een houtstookverbod staan, dus leg hen goed uit waarom deze maatregel wordt ingevoerd, zodat ze ook intrinsiek snappen wat erachter zit.’

Neem voldoende tijd

‘Als je alle uitvoeringsaspecten goed hebt ingeregeld – dus ook budget, capaciteit, juridische uitwerking, et cetera – heb je de grootste kans dat het stookverbod succesvol zal zijn. Als eerste gemeente met een stookverbod hebben wij het juridische kader al helemaal uitgezocht; die kennis is beschikbaar voor andere gemeenten. En het meest belangrijk: voer deze maatregel niet in om een vinkje te halen, maar doe het alleen als je het écht wilt en kunt waarmaken, en neem er de tijd voor.’