‘De weg naar schone lucht begint met een goed gesprek’

Dirk Littooij is een man met tomeloze energie. Hij praat snel, lacht veel, maar is ook diep geraakt door een probleem dat voor de meeste mensen onzichtbaar blijft: slechte luchtkwaliteit. Dirk's aanpak voor bewustwording is koffiedrinken met veel verschillende mensen. ‘Ik vraag kleine stapjes aan de mensen die ik spreek.’

‘Ik heb eigenlijk maar drie prioriteiten’, zegt Dirk zelf. ‘Mijn vrouw en kinderen staan op één. Daarna mijn werk. En als derde zet ik me in voor schone lucht.’ Die duidelijke keuze komt voort uit wat hij dagelijks ziet, ruikt en voelt. En vooral: uit wat zijn vrouw voelt.

Motivatie die dichtbij komt

Dirk groeide op in Noord-Holland, woonde in Amersfoort en bracht daarna ruim tien jaar door in verschillende landen, waaronder Duitsland, onder meer in het Zwarte Woud. ‘Daar weet je toevallig wél wat gezonde lucht betekent’, zegt hij.

Het verschil werd pijnlijk duidelijk toen hij met zijn vrouw terugverhuisde naar Nederland. Zij is gevoelig voor luchtvervuiling. ‘Zij merkt het direct als er hout wordt gestookt’, vertelt Dirk. In Amersfoort werd voor haar snel duidelijk dat er plekken zijn, ook in de eigen tuin, waar het door de houtrook is alsof je een sigaret staat te roken.

Luchtvervuiling is als roken

Zijn vaste vergelijking is roken. ‘Mensen kijken naar buiten, zien de zon schijnen en denken: de lucht is geweldig’, zegt hij. ‘Terwijl ondertussen je kinderen luchtvervuiling binnenkrijgen alsof het sigaretten zijn.’

‘We zouden een kind nooit een sigaret geven, maar we laten ze wel dagelijks dezelfde hoeveelheid luchtvervuiling inademen.’

Foto Dirk Littooij met meetresultaten van zijn fijnstofsensoren

Zelf fijnstof meten

Metingen die Dirk zelf uitvoert met meerdere fijnstofsensoren bevestigen dat beeld. ‘Als er veel auto’s rijden, zie je een kleine piek. Maar als er hout wordt gestookt, dan schiet de hoeveelheid fijnstof omhoog: vaak boven de 80 microgram per kubieke meter. Ter vergelijking: de advieswaarde van de Wereldgezondheidsorganisatie is 5 microgram fijnstof. En die fijnstof is dus heel slecht voor je longen.’

Voor Dirk is de vergelijking met roken logisch. ‘Als een kind naast een drukke weg of bij veel houtstook opgroeit, dan vinden we dat normaal. Terwijl dat kind dan evenveel schadelijke stoffen binnenkrijgt als meerdere sigaretten per dag. Dat is niet normaal.’

Onwetendheid verbaast Dirk

Wat Dirk misschien nog wel meer verbaast dan de vervuiling zelf, is hoe weinig mensen ervan weten. ‘Ik vroeg laatst aan een groep twintigers: denken jullie dat de lucht in Amersfoort goed is? Ze zeiden allemaal: ja, toch? Niemand wist dat de luchtkwaliteit hier regelmatig slecht is.’

‘Veel mensen die zich vanuit hun werk bezighouden met schone lucht, zijn verbaasd als ik zeg dat het merendeel van Nederland geen idee heeft’, vertelt Dirk. ‘Maar dat is echt zo.’

‘Schone’ houtkachels bestaan niet

Dirk is uitgesproken kritisch over wat vaak wordt aangeduid als ‘schone’ houtkachels. ‘Die bestaan niet’, zegt hij resoluut. Duitsland wordt in Nederland regelmatig genoemd als lichtend voorbeeld, maar volgens Dirk is dat juist misleidend. Hij woonde in de buurt van het Duitse dorp Stutensee waar massaal nieuwe, zogenaamd schone kachels werden aangeschaft, vaak met filters. ‘Goedbedoeld maar het resultaat was desastreus.’

Professionele meetapparatuur en camera’s

In dat dorp woonde ook een vooraanstaande professor van het Karlsruhe Institute of Technology, gespecialiseerd in luchtkwaliteit. Hij plaatste professionele meetapparatuur en zelfs camera’s die ’s nachts de rook in beeld brachten. De conclusie was onontkoombaar: de luchtvervuiling door houtstook was erger dan boven de smerigste straat van Duitsland, aan een vierbaans snelweg.

Verhuisd vanwege luchtvervuiling

‘Die professor is uiteindelijk verhuisd’, vertelt Dirk. ‘Hij zei: je woont hier boven een snelweg, maar dan zonder auto’s.’ Volgens Dirk zit precies daar het gevaar van ‘schone’ kachels: ze geven mensen een goed gevoel, waardoor ze vaker gaan stoken. ‘Dan vererger je het probleem juist. Dat zie ik nu ook in Nederland gebeuren, en daar maak ik me grote zorgen over. Net als bij het vapen eigenlijk. Ook daarvan werd gezegd dat het beter is dan roken, maar vapen is dus net zo slecht.’

Bewustwording, stap voor stap

Dirk’s aanpak is persoonlijk, vriendelijk en geduldig. ‘Ik vraag geen radicale stappen’, zegt hij. ‘Ik vraag kleine stapjes aan de mensen die ik spreek.’ Hij praat met collega’s, buren, kachelverkopers, politici en mensen in kerken en sportverenigingen. Altijd met dezelfde insteek: erkenning voor het probleem, dus geen verwijten. ‘Mijn aanpak is extreem vriendelijk zijn’, benadrukt hij. ‘Als je mensen kwijtraakt, verandert er niets.’

Bij buren deelt hij vooral zijn persoonlijke verhaal. ‘Ik zeg: “Mijn vrouw kan vaak niet buiten zitten door houtrook. Ze zal een gat in de lucht springen als jullie daar rekening mee houden.” Dat is alles wat ik zeg. Geen discussie. Alleen emotie. Als iemand vervolgens erkent dat het vervelend is, dan zie ik dat al als winst.’

Een kwestie van lange adem

Dirk vergelijkt de weg naar schone lucht met maatschappelijke veranderingen uit het verleden. ‘Vroeger mocht je overal roken, zelfs in kinderdagverblijven. Het heeft lang geduurd voordat iedereen dat een slecht idee vond’, zegt hij.

Hij gelooft sterk in het sneeuwbaleffect. ‘Als iemand één dag per jaar minder stookt, is dat al winst. Als iemand het gesprek aangaat met een vriend, helpt dat. Die vertelt dat dan weer door.’

Hoopvol, ondanks alles

Dirk blijft optimistisch. ‘Op een goede dag word je wakker en is de lucht in Nederland gewoon schoon en dus gezond’, zegt hij. Tot die tijd blijft hij praten. Koffiedrinken. Verhalen delen. Wat hij anderen aanraadt? ‘Zet kleine stapjes’, zegt hij. ‘Praat erover. Zeg tegen iemand in je omgeving dat gezonde lucht belangrijk is. Meer vraag ik niet.’

‘Ik heb nog geen enkele politicus gehoord die letterlijk zegt: schone lucht is niet belangrijk. Dus we hebben eigenlijk alleen maar medestanders. Die moeten we dus zien te mobiliseren.’